Dijital Dünyada Yeni Dönem: Çocukların Sosyal Medya Hesaplarında Haklar ve Sorumluluklar
Av. Engin EKİCİ
10 Ekim 2026 tarihli ve 33396 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik”, Türkiye’de çocukların dijital güvenliği adına milat niteliğinde bir dönemi başlatıyor.
Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından hazırlanan bu yeni düzenleme, hem sosyal ağ sağlayıcılarına radikal sorumluluklar yüklüyor hem de ebeveynler ile çocukların haklarını yeniden tanımlıyor.
1 Kasım 2026 itibarıyla yürürlüğe girecek bu yönetmelik kapsamında kimin hangi hak ve sorumluluklara sahip olduğuna dair ayrıntılar şu şekilde:
15 Yaş Altı İçin Sosyal Medya Dönemi Kapanıyor
Yönetmeliğin en radikal kararlarından biri net bir yaş sınırının getirilmiş olmasıdır:
- Hizmet Yasağı: Sosyal ağ sağlayıcıları, 15 yaşını doldurmamış çocuklara hiçbir şekilde hizmet sunamayacak. Ebeveyn izni olsa dahi bu yaş grubunun hesap açma talepleri reddedilecek.
- Mevcut Hesapların Kapatılması: Yürürlük öncesinde açılmış olan hesaplar sıkı bir denetime tabi tutulacak. 15 yaşın altında olduğu tespit edilen mevcut hesaplar, kullanıcıya bilgi verilerek kapatılacak ve verileri silinecek.
e-Devlet ile Gizlilik Odaklı Yaş Doğrulaması
Platformların "beyana dayalı" yaş politikasının yerini resmi doğrulama alıyor:
- Yaş Doğrulama Belirteci: Hesap açılışında ya da mevcut hesapların kontrolünde doğrulamalar e-Devlet Kapısı üzerinden yapılacak.
- Kişisel Verilerin Korunması: Sosyal medya şirketleri kullanıcının T.C. kimlik numarası veya adı gibi açık kimlik bilgilerine erişemeyecek; e-devlet sistemi üzerinden sadece kişinin belirlenen yaş eşiğini (15 veya 18 yaş) geçip geçmediğini gösteren güvenli bir "belirteç" paylaşılacak.
15-18 Yaş Grubuna "Ayrıştırılmış Hizmet" Koruması
15 yaşını doldurmuş ancak reşit olmamış gençler için sosyal medya kullanımı tamamen serbest değil. Bu yaş grubu için "çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet" modeli uygulanacak:
- Varsayılan Gizli Hesap: Gençlerin hesapları otomatik olarak gizli profil olarak açılacak ve kamuya açık hale getirilemeyecek.
- Etkileşim ve Mesaj Kısıtlaması: Çocuklar yalnızca karşılıklı takipleştikleri kişilerden mesaj alabilecek. Ayrıca, takipçi ve takip edilen listeleri dışarıdaki kullanıcılara kapatılacak.
- Özellik Yasakları: Gençlerin hesaplarında canlı yayın açılması yasaklanacak, bağımlılığı tetikleyen sonsuz kaydırma (otomatik ardışık akış) arayüzleri sunulamayacak ve mesajlarda "görüldü" bilgisi karşı tarafa iletilmeyecek.
- Ticari Koruma: Bu hesaplara ait kişisel veriler profilleme amacıyla işlenemeyecek ve gençlere kişiselleştirilmiş ticari reklam gösterilemeyecek.
- Teknik Önlemler: Profil fotoğraflarının ve paylaşımların başkaları tarafından ekran görüntüsünün (screenshot) alınmasını önlemeye yönelik teknik tedbirlerin alınması zorunlu olacak.
⚖️ Haklar ve Sorumluluklar
Paydaş Sorumlulukları |
Sorumluluklar |
Hakları / Güvenceleri |
|---|---|---|
SosyalAğ Sağlayıcıları |
15 yaş altını engellemek e-devlet entegrasyonunu kurmak Ayrıştırılmış hizmet tasarlamak |
Yönetmeliğe uygun meşru hizmet sunma hakkı |
Ebeveynlerve Vasiler |
Çocukların dijital ayak izlerini takip etmek Doğrulama süreçlerine rehberlik etmek |
Türkçe dil destekli ebeveyn kontrol araçlarına erişim Ekran süresi ve harcama limiti belirleme yetkisi |
Çocuklarve Gençler |
Gerçeğe aykırı beyan ve manipülasyondan kaçınmak | Ticari sömürü ve siber zorbalıktan korunma hakkı Haksız kapatmalara karşı Türkçe itiraz mekanizması |
Kritik Takvim: Önemli Tarihler
- 10 Ekim 2026: Yönetmelik Resmî Gazete'de yayımlandı.
- 1 Kasım 2026: Yeni kurallar resmen yürürlüğe giriyor ve yeni hesap açılışlarında yaş doğrulaması zorunlu oluyor.
- 31 Mart 2027: Mevcut tüm hesapların en az bir kez e-devlet üzerinden yaş doğrulamasından geçmesi gereken son tarih. Bu tarihe kadar doğrulanmayan veya 15 yaş altı olduğu anlaşılan hesaplar kapatılacak.
Sonuç
Yeni yönetmeliğin amacının çocukların dijital dünyada sadece birer "tüketici" ya da "veri kaynağı" olarak görülmesinin önüne geçmek olduğu belirtiliyor olsa da, devletin bu konuya etkin biçimde müdahalesi tartışmaları da beraberinde getiriyor ve düzenlemeyi, e-devlet üzerinden doğrulama işlemi göz önünde bulundurulduğunda "fişleme" vb. nitelendirmelerle eleştirenlerin varlığı da azımsanamayacak derecede fazla.
Platformların tasarımlarını kökten değiştirmesini zorunlu kılan bu yasal gelişme, ailelere çocuklarını dijital risklerden koruyabilmeleri için güçlü yasal enstrümanlar da sunuyor ama ifade ettiğim gerekçeyle ve mahremiyet/ifade özgürlüğü bağlamında sürece mesafeli yaklaşanlar da bulunuyor. Sürecin yürütülmesi, 31 Mart 2027'ye kadar hem platformların teknik altyapılarını entegre etmesine hem de ailelerin bu yeni dijital hak ve sorumluluklar konusunda bilinçlenmesine bağlı gibi görünse de tartışmalar sona erecek gibi görünmüyor.
