Av. Engin EKİCİ

4 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılmasına İlişkin Yönetmelik, tarım arazilerinin statüsünü korumak için son yılların en kapsamlı ve sert düzenlemelerini beraberinde getirmiştir. 2017 tarihli eski yönetmeliği mülga kılan/yürülükten kaldıran bu yeni düzenleme, özellikle kooperatifleşme adı altında gerçekleştirilen "fiilî bölünme" ve "tiny house" yerleşimlerine karşı yeni bir yasal durum ortaya koymuştur.

1. İzinsiz Yapılaşmaya Derhal Müdahale ve İdari Para Cezaları

Yeni mevzuat uyarınca, tarım arazilerinde izin alınmaksızın gerçekleştirilen her türlü yapılaşma ve amaç dışı kullanım "hukuka aykırılık" teşkil eder. Süreç şu şekilde işlemektedir:

• Durdurma ve Men: İnşaat halindeki yapılar derhal durdurulur, tamamlanmış yapılar ise kullanımdan menedilir.

• Cezai Yaptırım: Tespit anında idari para cezası uygulanır. Bu ceza, ihlalin boyutuna göre ciddi meblağlara ulaşabilmektedir.

2. Hukuka Uyum İçin "Son Çıkış": Bir Aylık Süre

Yönetmelik, iyi niyetli ancak usul hatası yapmış olabilecek arazi sahiplerine dar bir pencere bırakmaktadır. İdari para cezasının tebliğinden itibaren 1 ay içinde gerekli izinlerin alınması halinde yapının yasallaşma imkânı doğmaktadır. Ancak bu sürenin kullanılması, cezanın iptali anlamına gelmemektedir.

3. Yıkım ve "Üç Kat Ceza" Tehdidi

Eğer bir aylık süre içinde izin alınmaz veya talep reddedilirse;

• İlgiliye yapıyı yıkması ve araziyi tarımsal niteliğine döndürmesi için 2 ay süre verilir.

• Bu süre sonunda aykırılık giderilmezse, idari para cezası üç katına çıkarılır ve faaliyetler kesin olarak durdurulur.

4. Bakanlığın "Resen Yıkım" Yetkisi: Belediyelere %100 Ek Maliyet

Yeni Yönetmeliğin en çarpıcı maddesi, yıkım yetkisinin el değiştirmesidir. Belediye veya il özel idaresi, tebliğden itibaren 1 ay içinde yıkımı gerçekleştirmezse:

• Doğrudan Müdahale: Tarım ve Orman Bakanlığı sürece el koyarak yıkımı bizzat yapar veya yaptırır.

• Mali Yaptırım: Yıkım masrafları, %100 fazlasıyla (iki katı olarak) ilgili belediye veya il özel idaresinden tahsil edilir. Eğer yerel yönetim bu ödemeyi yapmazsa, merkezi bütçe paylarından kesinti yapılır.

5. Kooperatif Hisseli "Tiny House" Modeline Hukuki Engel

Son yıllarda popülerleşen, arazinin tescilsiz şekilde fiilen bölünerek kooperatif üyeliği üzerinden devredilmesi modeli artık açıkça yasaklanmıştır.

• Suç Duyurusu: Bu tür hülleli devirlere aracılık edenler ve bu yöntemle arazinin bütünlüğünü bozanlar hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulacaktır.

• Tüzel Kişilik Cezası: Kooperatif veya şirket niteliğindeki tüzel kişilere ayrıca ağır idari para cezaları öngörülmüştür.

Sonuç ve Değerlendirme

2026 Yönetmeliği, tarım arazilerini "arsa" gibi görme alışkanlığına son vermeyi amaçlayan bir tasfiye mekanizmasıdır. Özellikle "Bakanlığın doğrudan müdahalesi" ve "mali kesinti" maddeleri, yerel yönetimlerin denetim konusundaki zafiyetlerini gidermeye yönelik stratejik hamlelerdir. Tarımsal üretimin sürdürülebilirliği ve gıda güvenliği açısından hayati önem taşıyan bu düzenlemenin, uygulama aşamasında tavizsiz bir şekilde hayata geçirilmesi beklenmektedir.

Özetle:Tarım arazisi üzerine "tekerlekli" olduğu iddiasıyla dahi olsa yapı kondurmak veya hisseli arazi üzerinden kooperatif ortaklığı kurmak, bugün itibarıyla hem ağır mali yükümlülükler hem de adli soruşturma riski taşımaktadır.

Sorun:Önemle değinmekte yarar bulunmaktadır ki; söz konusu yapılara dair su ve elektrik aboneliklerinin dahi gerçekleştirildiği; gerek belediyeler gerekse bakanlığın bu konuda adeta örtülü teşvikte bulunduğu; bazı girişimciler ve yurttaşların da "fırsattan istifade" mantığıyla bu boşluktan yararlandığı göz önünde bulundurulduğunda yurttaşların içine düştüğü durumun çok ciddi mağduriyetlere dönüşeceği açıkça görülmektedir. Bir yandan âtıl durumdaki tarım arazilerinde kendi yetiştirdikleri tarım ürünlerini tüketme ve mevsim elverdikçe şehrin stresinden kaçmak gibi masum bir istek ve tarım alanlarını bireysel de olsa değerlendirmek, öte yandan her ne kadar âtıl da olsa, masum gibi görünse de tarım alanlarının yapılaşması tehlikesinin artması ve doğal dengenin bozulması.