Av. Engin EKİCİ

Günümüzde internet ve kitle iletişim araçları, bilgi paylaşımını hızlandırdığı kadar kişilik haklarına yönelik saldırıları da kolaylaştırmıştır. Türk Medeni Kanunu, Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ceza Kanunu çerçevesinde bu tür ihlallere karşı izlenebilecek yasal yolları üç ana başlıkta toplamak mümkündür.

1. Ceza Hukuku Boyutu: Suç Duyurusu ve Soruşturma

Kişilik haklarına saldırı teşkil eden eylemlerin birçoğu aynı zamanda 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında suç olarak tanımlanmıştır.

• Hakaret (TCK m. 125): Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek suretiyle saldırılmasıdır. Sosyal medya üzerinden (sesli, yazılı veya görüntülü iletiyle) işlenmesi suçun nitelikli halini oluşturur.

• Tehdit (TCK m. 106): Bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle korkutmaktır.

• Şantaj (TCK m. 107): Hakkı olan veya yükümlü olduğu bir şeyi yapacağından veya yapmayacağından bahisle, bir kimseyi kanuna aykırı veya yükümlü olmadığı bir şeyi yapmaya zorlamaktır.

İzlenecek Yol: İhlalin gerçekleştiği mecradan ekran görüntüleri ve URL adresleri alınarak vakit kaybetmeden Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunulmalıdır.

2. İçerik Kaldırma ve Erişimin Engellenmesi (5651 Sayılı Kanun)

İnternet ortamında paylaşılan bir içeriğin (yorum, haber, fotoğraf) kişilik haklarını ihlal etmesi durumunda, içeriğin hızla yayılmasını önlemek amacıyla "erişimin engellenmesi" mekanizması işletilir.

• Bireysel Başvuru: Mağdur, içerik sağlayıcısına (site sahibi) veya yer sağlayıcısına başvurarak içeriğin yayından kaldırılmasını isteyebilir.

• Yargı Yolu: Doğrudan Sulh Ceza Hakimliği’ne başvurularak içeriğin kişilik haklarını ihlal ettiği gerekçesiyle erişimin engellenmesi veya içeriğin çıkarılması talep edilebilir. Hakim, bu talebi genellikle 24 saat içinde karara bağlar. Talebin reddi durumunda Asliye Ceza mahkemesi'ne itiraz hakkı bulunmaktadır.

3. Tazminat ve Özel Hukuk Yolları

Saldırının durdurulması kadar, uğranılan zararın giderilmesi de hukukun temel amaçlarındandır.

• Manevi Tazminat (TBK m. 58): Kişilik hakları saldırıya uğrayan kişi, uğradığı manevi zarara karşılık bir miktar para ödenmesini talep edebilir.

• Maddi Tazminat: Eğer saldırı nedeniyle kişinin mesleki itibarı zedelenmiş ve ekonomik bir kayıp doğmuşsa (müşteri kaybı vb.), bu zararın tazmini istenir.

• Düzeltme ve Cevap Hakkı (Tekzip): Yazılı basın veya televizyon kanalları üzerinden yapılan haksız yayınlara karşı, kanuni süreler içinde düzeltme ve cevap yazısının yayımlatılması hakkı kullanılabilir.

Hak Arama Sürecinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

İhlalin gerçekleştiği andan itibaren şu adımlara dikkat edilmelidir:

1. Delillerin Toplanması:İçerik silinebilir veya hesap kapatılabilir. Bu nedenle ekran görüntüsü almak, videoyu kaydetmek ve mümkünse noter kanalıyla (e-tespit) bu içeriği resmileştirmek hayati önem taşır.

2. Hak Düşürücü Süreler:Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete tâbi suçlarda, Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesi gereğince  şikâyet süresi fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 aydır.

3. Failin Tespiti:Anonim hesaplar üzerinden yapılan saldırılarda, savcılık kanalıyla IP tespiti ve ilgili platformdan bilgi talebi süreçlerini kapsadığından uzun sürebilir.

4. Profesyonel Takip:Kişilik haklarına saldırı, bireyin toplum içindeki varlığını ve psikolojik bütünlüğünü hedef alır. Bu tür durumlarda duygusal kararlar vermek yerine, hakların kaybını önlemek için bir hukuk profesyonelinden destek almak en güvenli yoldur.