LIU/Polonya1 Kararı
Öz: Başvuru, Çin Halk Cumhuriyetindeki (Çin) insan hakları durumu göz önüne alındığında başvuranın Çin’e iadesinin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (AİHS veya Sözleşme) 3. maddesini ihlal edeceği iddiasına ilişkindir. Tayvan doğumlu olan başvuran Çin tarafından uluslararası bir telekomünikasyon yolsuzluğu nedeniyle yürütülen soruşturma nedeniyle yapılan iade talebi sonucu Çin’e iade edilmek üzere Polonya tarafından tutuklanmıştır. Yapılan iade yargılamasında Çin makamlarının verdiği güvenceler yeterli görülerek başvuranın Çin’e iade talebi kabul edilmiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM veya Mahkeme) tarafından verilen tedbir kararı ile iade engellenmiştir. Bununla birlikte başvuranın tutukluluk hali uzatılarak devam etmiştir.
Mahkeme’nin Değerlendirmesi: Mahkeme, Sözleşme’nin 3. maddesi bakımından yaptığı değerlendirmede Polonya makamlarının başvuranın itirazlarını yeterince incelemediğini, özellikle Çin’deki insan hakları durumuna ilişkin raporları değerlendirmediğini belirtmiştir. Mahkeme Çin’in işkence ve kötü muamele konusunda bireysel bir şikâyet mekanizması içeren uluslararası bir sözleşmeye taraf olmadığını, Birleşmiş Milletler bünyesinde hazırlanan raporlarda işkencenin polis tarafından gözaltında tutulurken şüphelilerin ifadesinin alınmasında yaygın olarak kullanıldığının belirtildiğini vurgulamıştır.
Mahkeme’ye göre her ne kadar Çin’den güvence alınmış ise de bu güvenceler resmi nitelikte değildir. Mahkeme, bu tür durumlarda başvuranın iadesi halinde maruz kalacağı riskleri ortaya koyma yükü altında olduğunu belirtmiş fakat Çin’deki duruma ilişkin bütün raporların ortaya koyduğu durumun başvuranı böyle bir yükten kurtardığını kabul etmiştir. Sonuç olarak Mahkeme Sözleşme’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine hükmetmiştir.
Mahkeme, Sözleşme’nin 5. maddesi bakımından yaptığı incelemede başvuranın 2017’den beri tutuklu olduğunun belirterek buna uygun bir açıklamanın söz konusu olmadığını vurgulamıştır. Her ne kadar Polonya tarafından, Mahkeme’nin verdiği tedbir kararının kendilerini herhangi bir işlem yapmaktan alıkoyduğu gerekçesi ileri sürülmüş ise de Mahkeme, başvuranın iade edilmemesi amacıyla verilen tedbir kararının 5. maddenin uygulanmasına engel teşkil etmeyeceğini belirterek tutukluluğun hukuksuz olduğuna hükmetmiştir.
